Σαν σήμερα το πολύ μακρινό 1207, με βασιλικό διάταγμα ιδρύεται από τον Βασιλιά Ιωάννη η πόλη του «Livpul» στις ακτές του ποταμού Mersey. Πάμε να δούμε την ιστορία της ομορφότερης πόλης του κόσμου!
Με περίπου 2 εκατ. κατοίκους στη μητροπολιτική του περιοχή, το Liverpool βρίσκεται τη βορειοδυτική Αγγλία, εκεί που οι όχθες του ποταμού Mersey βγαίνουν στην Ιρλανδική Θάλασσα. Ο ποταμός χωρίζει την πόλη από την χερσόνησο του Wirral, ενώ το έδαφος αποτελείται κυρίως από αμμόλιθο, κάτι φυσιολογικό αφού ο ποταμός «κατεβάζει» πολλά υλικά – κυρίως άμμο. Αυτό είναι που το δίνει και ένα πιο… καφέ χρώμα που παραπλανεί, αφού πρόκειται για έναν από τους πιο καθαρούς ποταμούς στην Αγγλία.
Το κλίμα της πόλης είναι εύκρατο ωκεάνιο, με το χαμηλότερο ρεκόρ θερμοκρασίας από το 1846 μέχρι σήμερα να είναι −17.6 °C (21/12/2010) και το υψηλότερο 35 °C (19/7/2006), ενώ όπως είναι γνωστό η πόλη έχει και αρκετή βροχή καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Πριν το 1207, δεν βρίσκεται κάποια εκτενής αναφορά στη πόλη. Το πρώτο καταγεγραμμένο όνομα είναι το «Liuerpul». Το όνομα προέρχεται από το liver, το οποίο στα παλαιά αγγλικά σημαίνει παχύ ή λασπωμένο, και pol, που σημαίνει πισίνα ή κολπίσκος. Αμφότερα επιβεβαιώνονται από τα γεωγραφικά στοιχεία της περιοχής.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της μεγάλης απογραφής του 1085-1086 (βλέπε Domesday Book), όπου το Liverpool δεν έχει ξεχωριστή καταγραφή και μάλλον συμπεριλαμβάνεται στα έξι ανώνυμα ψαροχώρια του West Derby.
Γενικά από τη περιοχή του Chester, του Lancashire και την χερσόνησο του Wirral πέρασαν ανά τα χρόνια Κέλτες, Ρωμαίοι και Νορμανδοί, με τους τελευταίους να αφήνουν στα τοπωνύμια το στίγμα τους, με τις καταλήξεις -by (μετ. φάρμα, π.χ Kirkby), -teth (μετ. οικία, π.χ Toxteth), -dale (μετ. πεδιάδα, π.χ Kirkdale) ή και -ere (μετ. αμμουδιές, π.χ Tranmere).
Όλα αυτά άλλαξαν το 1207. Ο βασιλιάς Ιωάννης ο Ακτήμων της Αγγλίας (διάδοχος του περίφημου Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου) έψαχνε για λιμάνι ώστε να στέλνει στρατεύματα στην Ιρλανδία (τρία χρόνια αργότερα εξέπλευσε στο νησί για να καταστείλει την εξέγερση των Αγγλο-Νορμανδών βαρόνων της περιοχής, επανακτώντας τον έλεγχο της Ιρλανδίας). Η προφανής λύση ήταν το Chester, όμως εκείνη την εποχή βρισκόταν υπό τον έλεγχο ενός πολύ δυνατού κόμη και ο βασιλιάς ήθελε να αποφύγει τυχόν υποχρεώσεις προς εκείνον.
Έτσι λοιπόν, αποφάσισε πως το «Livpul» στον ποταμό Mersey ήταν η καλύτερη τοποθεσία για τα πλοία του. Οπότε, απαίτησε την γη από τον φεουδάρχη της – με αντάλλαγμα την παραχώρηση άλλης γης – και την 28η του Αυγούστου του 1207 με βασιλικό διάταγμα ίδρυσε το «borough» (μετ. δήμος ή περιφέρεια, μπορεί να σημαίνει όμως και πόλη ή χωριό) του Livpul, όπου προσκαλούσε τους υπηκόους του να το εποικίσουν, προσφέροντας φοροελαφρύνσεις και εγγυημένη γη.
Τα επόμενα χρόνια το Liverpool αναπτύχθηκε σε ένα μικρό ψαροχώρι, βασιζόμενο επί το πλείστο στην αλιεία και στη γεωργία, με μια μικρή αγορά. Αποτελούνταν από μόλις επτά δρόμους, γύρω από το σημερινό κέντρο του, όπως οι Water, η Dale και η Chapel Street.
Στα 1600 το χωριό γνώρισε ανάπτυξη βάση του εμπορίου του, αφού εκμεταλλεύτηκε την ευνοϊκή του θέση στους ποταμούς της Αγγλίας και την ιρλανδική θάλασσα. Κατά τη διάρκεια του αγγλικού εμφυλίου, κατασκευάστηκε και η μικρή φυλακή που βρίσκεται στο έμβλημα της γειτόνισσας Everton.
Η έκρηξη ήρθε το 1648, όταν και ξεκίνησε το εμπόριο με την Αμερική και τις Ινδίες. Η πόλη γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη στην οικονομία και τον πληθυσμό της, κάτι που την έκανε τη δεύτερη σημαντικότερη πόλη της χώρας μετά το Λονδίνο. Βασίστηκε κυρίως στην εξαγωγή μαλλιού, αλατιού και κάρβουνου και στην εισαγωγή ζάχαρης και καπνού.
Το 1699 απέκτησε δικιά του τελωνειακή υπηρεσία και ταυτόχρονα ξεκίνησε μια μαύρη περίοδος, αφού έφτασαν τα πρώτα πλοία από την Αφρική με σκλάβους. Μέχρι το 1862, 4973 δρομολόγια θα έφταναν στο λιμάνι, με το peak του 1799 να φέρνει πάνω από 45 χιλιάδες ανθρώπους ως σκλάβους στη χώρα.
Επίσημα, το κίνημα για τη κατάργηση της δουλείας στέφθηκε με επιτυχία το 1839, όμως το εμπόριο συνεχίστηκε σε παράνομη μορφή μέχρι και το 1862.
Η ανάπτυξη συνεχίστηκε στον 18ο και τον 19ο αιώνα με την βιομηχανική επανάσταση, αφού το εμπόριο βαμβακιού από το Lancashire και το Manchester γέμιζε τα πλοία που έφευγαν από το Liverpool. Το 1880, μάλιστα, το Liverpool γίνεται επίσημα «πόλη».
Το 1884 το ποδόσφαιρο έρχεται στη πόλη με την ίδρυση της Everton και τη δημιουργία του Anfield, όμως το σχίσμα στους «Μπλε» το 1892 θα φέρει την ομάδα τους στο Goodison Park και θα έχει ως τελικό αποτέλεσμα την δημιουργία της σπουδαίας Liverpool Football Club. Αργότερα, θα δημιουργηθεί και η – σύμφωνα με τον Bill Shankly – δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα της πόλης, η ακαδημία της Liverpool.
Η μετανάστευση από την Ιρλανδία λόγω του λιμού, αλλά και από τη γειτονική Ουαλία, μεγάλωσε κατά πολύ το πληθυσμό της πόλης. Μάλιστα, μέχρι το 1929 και την ανεξαρτητοποίηση της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, το Liverpool ήταν η μοναδική πόλη έξω από το νησί που ψήφιζε για τον εκπρόσωπο της Ιρλανδίας στη βρετανική Βουλή.
Μέχρι το 1920 η πόλη είχε πια δύο ποδοσφαιρικές ομάδες και ήταν αναγνωρισμένη ως η δεύτερη πόλη ολόκληρης της αυτοκρατορίας. Όμως, η σταδιακή μείωση της ανάγκης για τα προϊόντα της βορειοδυτικής Αγγλίας, μαζί με την παγκόσμια οικονομική ύφεση του 1929, ανέβασαν τους δείκτες της ανεργίας σε δυσθεώρητα ύψη, κάτι που μείωσε την σημασία του Liverpool στην οικονομική ζωή της Αγγλίας.
Το Liverpool γνώρισε τεράστιες καταστροφές στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αφού δέχθηκε τους περισσότερους βομβαρδισμός από κάθε άλλη βρετανική πόλη, πίσω μόνο από το Λονδίνο. Ο όποιος εφησυχασμός υπήρξε από τις φήμες πως στη πόλη κατοικούσε ο αδελφός του Hitler, συνοδεύτηκε με ισοπέδωση κομματιών της.
Μετά τον πόλεμο, η οικονομική κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι πως στην αρχή της χιλιετίας, το Liverpool απολάμβανε ένα μοντέρνο σιδηροδρομικό σύστημα, με δικό του υπόγειο μετρό και πολλές προεκτάσεις στις γραμμές του τραμ. Μόνο το μετρό σώζεται ως και σήμερα, όμως πολλές από τις υπέργειες γραμμές του παραμένουν εγκαταλελειμμένες, αφού οι εταιρείες μεταφορών έπαψαν να λειτουργούν η μία μετά την άλλη.
Μάλιστα, μεγάλο κομμάτι αυτού του υπέργειου συστήματος περνάει και από το πάνω μέρος του Stanley Park, με την ανοικοδόμησή του και την κατασκευή σταθμού στο σημείο αυτό να είναι και από τα βήματα που πιθανότατα θα απαιτηθούν για ενδεχόμενη επέκταση του Anfield.
Στα 1960, η πόλη έγινε γνωστή σε όλο το κόσμο μέσω της διάδοσης του Merseybeat από τους Beatles.
Η συνεχής παρακμή του Liverpool συνεχίστηκε μέχρι και τη δεκαετία του 1980, όταν και γνώρισε τη χειρότερη περίοδο της ιστορίας του. Με το Liverpool να είναι κατ’ εξοχήν προπύργιο των Εργατικών, η κυβέρνηση των Συντηρητικών της Margaret Thatcher έβαλε εμπρός σχέδια για την «σταδιακή ύφεση» της πόλης.
Το 1989, η πόλη βυθίστηκε σε πένθος, αφού η τραγωδία του Hillsborough αποτέλεσε τη μεγαλύτερη μαζική απώλεια ζωής στην ιστορία του Liverpool εν καιρώ ειρήνης.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι και σήμερα, το Liverpool γνωρίζει ανάπτυξη, με περισσότερες θέσεις εργασίας και μείωση της εγκληματικότητας. Παρόλα αυτά, ο δύσκολος 20ος αιώνας έχει μειώσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα τον πατριωτισμό στο Liverpool, με τη πλειοψηφία των κατοίκων του πια να θεωρούν εαυτόν Scousers και όχι Άγγλους.
Η πόλη προ 2008 και μετά από αυτό είναι εντελώς διαφορετική. Ο ορισμός της από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2008 έφερε κεφάλαιο στη πόλη, με πολλά project τα οποία μάλιστα έκαναν τη παγκόσμια οικονομική ύφεση λιγότερο αισθητή. Αυτή τη περίοδο, το Liverpool απολαμβάνει συνεχή ανάπτυξη, κάτι φυσιολογικό, από τη στιγμή που ήταν από τις πλέον υποβαθμισμένες πόλεις της Αγγλίας τον προηγούμενο αιώνα.
Οι άνθρωποι από το Merseyside αποκαλούνται Scousers, από το πιάτο Scouse, το οποίο είναι βραστό κρέας (συνήθως βοδινό ή αρνίσιο), με πατάτες και καρότα, το οποίο είναι σκανδιναβικής καταγωγής.
Έμβλημα είναι φυσικά το Liverbird, ένα θρυλικό πτηνό. Ενώ αρχικά πιθανότατα το πτηνό στις σφραγίδες του Liverpool (κατά τα 1300) ήταν αετός με ένα κλαδί κύτισου, μέχρι το 1600 η ταυτότητά του είχε ξεχαστεί, λόγω και της κακοτεχνίας στις σφραγίδες αυτές. Έγγραφα από τη περίοδο χαρακτηρίζουν ως κορμοράνο το πτηνό, ενώ παρατηρείται και ο όρος «lever», πιθανότατα από το ολλανδικό lefler ή το γερμανικό loffler, που σημαίνει Χουλιαρομύτα, ένα είδος πελαργού. Η σύνδεση αυτή πιθανολογείται πως έγινε λόγω της ομοηχίας της λέξης με το όνομα της πόλης. Το κλαδί κύτισου χαρακτηρίστηκε και ως laver (μετ. φύκι), και αυτό λόγω ομοηχίας. Εν τέλει, υιοθετήθηκε το θρυλικό Liverbird, με τον μύθο να λέει πως αυτά τα πτηνά ζούσαν στον ποταμό Mersey. Η πιο γνωστή τους αναπαράσταση είναι στο Royal Liver Building. Λέγεται πως τα δύο Liverbird είναι ζευγάρι, με το θηλυκό να κοιτάει στη θάλασσα και να προσέχει τους ναυτικούς και το αρσενικό προς τη πόλη για να προσέχει τις οικογένειές τους. Λέγεται, ακόμα, πως κοιτάνε ανάποδα γιατί, αν ζευγαρώσουν και πετάξουν μακριά, η πόλη θα πάψει να υπάρχει.
Σημεία τα οποία πρέπει να επισκεφθείτε αν βρεθείτε στη πόλη, πέρα φυσικά από το Anfield, είναι τα Royal Albert Docks, το Royal Liver Building, το St. George’s Hall, ο σταθμός της Lime Street και μουσεία όπως αυτό των Beatles, το Maritime Museum, το International Slavery Museum και το νέο Liverpool Museum.
Πρόκειται για μία από τις πιο φιλόξενες, πολυπολιτισμικές πόλεις της Αγγλίας.
Παρακάτω μπορείτε να δείτε ένα tour του κέντρου του πανέμορφου Liverpool μαζί με μερικά ιστορικά στοιχεία του.
Επιμέλεια: Παναγιώτης Ρουμελιώτης
